۱۰ شهريور ۱۳۹۷ ساعت ۰۸:۲۴:۰۰ | نوشته ‌شده به دست مهين | ( )نظرات (0)

چكيده
هدف اين پژوهش، بررسي تاثير فشارهاي بدني- رواني ناشي از كار بوده است و بدين منظور تعداد 386 نفر از كارمندان ادارات مختلف شهر تهران به روش تصادفي طبقه‌اي انتخاب و وضعيت بدني و رواني آنها در قالب دو گروه زنان شاغل ورزشكار و غير ورزشكار كه براساس نمرات آزمون هاي بدني و رواني تقسيم شده بود، مورد بررسي قرار گرفت. روش پژوهش از نوع علي مقايسه اي و آزمودني ها پس از پر كردن پرسشنامه هاي رواني، مورد ارزيابي جسماني قرار گرفتند. در اين قسمت وضعيت ستون فقرات در پشت صفحه شطرنجي، زانوها روي كالتور ماتور، وضعيت پشت راني و كمري توسط آزمونهاي انعطاف پذيري اندازه گيري شده اند.
براساس نتايج تحقيق، متغيرهاي شغلي تاثير معني داري بر ايجاد فشارهاي بدني ندارند (01/0p<)، اما عوامل شغلي مانند نوع شغل و سمت شغلي تاثير معني داري بر فشارهاي رواني داشته اند (02/0p<). در اين پژوهش، افراد ورزشكار نسبت به افراد غير ورزشكار كمتر در معرض فشارهاي شغلي قرار داشته و به طور معني‌داري از فشارهاي رواني كمتري برخوردار بوده اند. (019/0p<)
مقدمه
نگاهي به وضعيت جوامع انساني در كل جهان نشان مي دهد كه زندگي بشري نسبت به قرن هاي گذشته پيشرفت چشمگيري داشته است. در مقابل اين پيشرفت ها، يك تغيير مهم در زندگي بشر، كاهش بكارگيري بدن به دليل افزايش امكانات و تسهيلات زندگي مي باشد. دليل اين مدعا، افزايش شيوع انواع بيماري هاي قلبي- عروقي، اسكلتي، عضلاني و ساير بيماري هاي بدون درمان بخصوص در جوامع صنعتي و پيشرفته مي باشد.

دانلود پايان نامه ارشد
تحقيقات مختلف نشان داده اند كه هر ساله ماليات دهندگان، هزينه سنگيني را بابت برخورداري از زندگي بي تحرك پرداخت مي كنند، هزينه هاي درماني افزايش حق بيمه سلامتي، حق بيمه عمر، بيمه مربوط به بيماري و از كارافتادگي از اين جمله‌اند. مشكلات مادي و افزايش هزينه هاي زندگي، انسان ها را به تلاش جدي واداشته است و در اين ميان زنان را نيز به كارگرفته و تا آنجا پيش رفته كه گروهي از زنان، برخلاف ماهيت بدني خود به كارهاي سنگين مردانه مي پردازند.
در سال 1970، زنان در مجموع يك سوم نيروي كار جهان را تشكيل مي دادند. در كشورهاي در حال توسعه اين نسبت بالاتر و در حدود 40% و در ساير نقاط جهان كمتر از يك سوم بوده است. به هر حال كاهش تبعيض جنسي و تاثير حركت آزادي خواهانه زنان، اكنون اجازه مي دهد كه زنان بيشتر در فعاليت هاي خارج از خانه شركت كنند. بايد اشاره كرد كه زنان نيز به مثابه مردان به همراه كسب درآمد و خودارزشي، از مشكلات بدني و رواني كار بي نصيب نماندند و آنان نيز تحت تاثير اينمشكلات دچار بيماري هاي مختلف بدني و رواني خواهد بود.
بر طبق آماري كه در سال 1377 توسط سازمان امور اداري و استخدامي كشور منتشر شده است، حدود 22/30 درصد كاركنان دولت را زنان تشكيل مي دهند. در اين ميان وزارتخانه هاي آموزش و پرورش و بهداشت بيشتر اين ميزان را دارا بودند. زنان در وزارت آموزش و پرورش 87/45 درصد و در وزارت بهداشت 55/42 درصد از شاغلين را تشكيل مي دهند.
زنان بايد در جهت افزايش بهره وري شغلي و نيز بازده كاري به فعاليت جسماني منظم پرداخته و تلاش كنند تا بهترين شرايط جسمي و رواني در محل كار و خارج از آن بدست آورند. صاحبنظران بر اين عقيده اند كه تمرينات حركتي و ورزشي براي اكثريت مردم اعم زن و مرد داراي ارزش بسيار است. فعاليت بدني منظم و متعادل مي‌تواند اثرات مطلوبي بر بدن و روان افراد ايجاد كند.
لوتر گزارش داد كه تمرينات بدني موجب كاهش استرس مي شوند زيرا از يك طرف سبب تخليه انرژي شده و اجازه مي دهند كه بدن از انجام آنها به ثبات برسد و از طرف ديگر امكان تمركز را به فرد مي بخشد و به او آرامش مي دهند و به هر حال باعث كاهش فشارهاي رواني مي شوند.
به هر حال، برخي از زنان كار مي كنند، چون مي خواهند، اشتغال روشي است كه در آن زنان خودارزشي و اهميت شخصي بيشتري را بدست مي آورند. اما در اين راه آنها با مشكلات بدني و رواني ناشي از كار روبرو مي شوند كه بايد تلاش كنند تا با استفاده از روش هاي مناسب اين مشكلات را به حداقل برسانند.
روش شناسي تحقيق
روش تحقيق در اين پژوهش از نوع علي مقايسه اي پس از وقوع و از نوع همبستگي بوده است.
جامعه و نمونه آماري
جامعه آماري را بانوان شاغل در ادارات مناطق 1، 2، 11 آموزش و پرورش، بيمارستان اختر، سازمان بهزيستي شعبه توپخانه، كارمندان مسوول هيئت‌هاي ورزشي بانوان در منطقه 5، شركت كشتيراني، وزارت كشاورزي، سازمان آب، شركت مخابرات، كارمندان شاغل در چند بانك در شهر تهران تشكيل داده اند. نمونه تحقيق از ميان جامعه مذكور و به تعداد 386 نفر انتخاب شدند. روش نمونه گيري، تصادفي و از نوع طبقه اي بوده است.
ابزار اندازه‌گيري
ابزارهاي اندازه گيري در مورد وضعيت بدني و رواني شامل قدسنج، ترازوي وزن، صفحه شطرنجي، پدياسكوپ، پرسشنامه اطلاعت فردي، آزمون وضعيت بدني نيويورك، آزمون گرفتاري هاي زندگي هلمز، راهه و آزمون هاي استرس كودرون مي‌باشد. به افراد در مورد نحوه پر كردن پرسشنامه هاي اطلاعات فردي توضيح داده مي شد و سپس براي انجام آزمون به محل سالن ورزشي حجاب آورده مي شدند. جهت ارزيابي وضعيت ستون فقرات در پشت صفحه شطرنجي و براي ارزيابي وضعيت زانو بر روي كالتورماتور قرار مي گرفتند. پدياسكوپ براي بررسي قوس هاي كف پا و كجي انگشتان پا استفاده شد. 
آزمون هاي انعطاف پذيري عضلات پشت ران و كمر و دامنه حركت مفاصل مختلف در وضعيت هاي مختلف بدن از لحاظ وجود يا عدم وجود درد در حين حركت انجام گرفت.
يافته هاي تحقيق
از نتايج اين تحقيق، چنين بر مي آيد نوع شغل، سمت شغلي، تعداد روزهاي كاري در هفته و تعداد ساعات كار در روز تاثير معني داري برايجاد فشارهاي بدني ندارند. اما در زمينه تاثير اين عوامل بر فشارهاي رواني بايد اذعان داشت كه اين عوامل تاثير معني‌داري بر فشاهاي رواني داشته در حالي كه مقدار ساعت كار روزانه و تعداد روزهاي كاري هفته تاثيري بر ايجاد فشارهاي فوق ندارند. مهمترين نتايج اين پژوهش به شرح زير است:
1- بين فشار رواني با سطح درآمد رابطه معكوس و معني داري وجود دارد و همچنين فشار رواني با سن نيز داراي رابطه معكوس ولي غيرمعني دار مي باشد.
2- اين تحقيق همچنين نشان داد كه سن تحصيلات تاثير معني داري بر فشارهاي بدني افراد شاغل مورد بررسي نداشته اند و بين فشارهاي رواني با سطح درآمد رابطه معكوس وجود دارد. در واقع اين موضوع بيانگر نگراني افراد نسبت به وضعيت اقتصادي خود مي باشد كه با عدم ارضاي آن در محيط كاري ارتباط داشته و عامل ايجاد استرس در محيط هاي كاري شده است.
3- بين نمرات فشار بدني افراد ورزشكار و غير ورزشكار تفاوت معني داري وجود دارد و نمرات ورزشكاران بالاتر از غير ورزشكاران مي باشد. بدين ترتيب كه ورزشكاران نسبت به غير ورزشكاران داراي وضعيت قامتي و در نتيجه تحمل فشار بدني بهتر هستند.
4- عامل فراهم بودن تسهيلات ورزشي تاثير معني داري بر فشارهاي بدني دارد در حالي كه نوع ورزش تاثير معني داري بر فشارهاي بدني نداشته است. تعامل تسهيلات و نوع ورزش نيز تاثير معني داري بر فشارهاي بدني ندارد. بدين ترتيب وجود تسهيلات در محل كار فشارهاي بدني كارمندان را كاهش داده است.
5- فشار رواني افراد ورزشكار به طور معني داري كمتر از افراد غير ورزشكار است و نوع ورزش و فراهم بودن امكانات ورزشي در محل كار تاثير معني داري بر روي فشارهاي رواني افراد شاغل نداشته است.
تاثير فعاليت هاي بدني بر فشارهاي بدني و رواني، هدف اصلي پژوهش حاضر را تشكيل مي دهد و جدول شماره 3و5 نتايج بررسي ها پيرامون اين موضوع را بازگو مي كند. نتايج نشان دادند كه افراد ورزشكار نسبت به غير ورزشكار تحت تاثير فشارهاي بدني و رواني قرار مي گيرند و اين موضوع با مقايسه دو گروه در موضوعات مورد نظر انجام گرفت. حقايق پزشكي حاكي از آنند كه شخصي كه فاقد تندرستي و آمادگي هاي بدني لازم باشد در ابتلاء به بيماري ها، آسيب پذيرتر بوده  و بهبودي او كندتر صورت مي گيرد و اگر كار بدني به شكل تمرين به طور مناسب از جانب فرد به انجام برسد، مي تواند از دو طريق براي او سودمند باشد. 
اول موجب افزايش توانايي عضلاني و قابليت استفاده از آن شود و دوم، كل بدن دچار تغييرات مثبت گردد. در حوزه علم پزشكي ثابت شده است كه ناهنجاري ها و دردهاي مختلف عضلاني با انجام تمرينات منظم و سازمان يافته مي تواند بهبود يافته و موجب افزايش قابليت هاي بدني و كارآيي فرد گردند. از نتايج قابل بحث ديگر بدست آمده در اين پژوهش، وجود تفاوت بين افرادي بوده است كه در محل كار خود داراي امكانات ورزشي بودند. در واقع نشان داده شد كه فراهم بودن امكانات ورزشي براي افراد شاغل در محل كار فرصتي را براي پرداختن به فعاليت هاي بدني مي دهد. به عبارت ديگر وجود يا عدم وجود امكانات ورزشي در محل مي تواند ترغيب كننده افراد به پرداختن به فعاليت هاي بدني باشد.
گلينپيس (1985) و پارونن (1988) نيز به عوامل چون رفت و آمد به عنوان مشكل اشاره داشته اند كه سبب عدم شركت زنان در فعاليت هاي ورزشي شده اند. همچنين نتايج اين پژوهش نشان نداد كه فشارهاي بدني در بين ورزش هاي مختلف متفاوت است. اگرچه، در تحقيقات علوم ورزشي ثابت شده است كه سازگاري بدن نسبت به فعاليت هاي استقامتي، قدرتي و سرعتي متفاوت است و اثرات هر يك از آنها با توجه به ماهيت خاص از قبيل فعاليت هاي ويژه خواهد بود. و نيز بايد اشاره نمود كه اين قبيل سازگاري ها به طور جدي در ورزش هاي سطوح بالا به وجود مي آيند.
بحث و نتيجه گيري
تحولات و تغييرات اجتماعي و فرهنگي در جوامع مختلف كه منجر به حضور بيشتر زنان در صحنه هاي اجتماعي شده است، اكنون زمينه را بيشتر از گذشته براي حضور آنان در مشاغل مختلف فراهم ساخته است. از يك طرف وجود تفاوت هاي ساختاري  عملكردي بين دو جنس و از طرف ديگر انجام فعاليت هاي سنگين براي برآوردن نيازهاي محيط كاري موجب شده اند كه زنان تحت تاثير فشارهاي بدني و رواني محيط كار قرار گرفته و دچار ناراحتي هاي رواني و ناهنجاري هاي قامتي گردند. 
نتايج به دست آمده هماهنگ با نتايج تحقيق گلپايگاني (1372) و بركمن (1996) بود كه در تحقيق خود به تاثير عوامل شغلي در بروز ناهنجاري هاي وضعيت بدني و غير دردهاي مفصلي و عضلاني و استخواني اشاره داشته اند.
بررسي نتايج حاصل از تحقيقات مختلف انجام شده نشان داده اند كه محيط كاري حاوي استرس هاي مختلف بوده و از اين رو سلامتي كاركنان را در معرض خطر قرار مي دهد. از طرفي تحقيقات مختلف ثابت كرده اند كه بين خطر ابتلاء به انواع ناراحتي بدني و ورزش مي پردازند ضمن برخورداري از مزاياي بدني و رواني آن، خود را در برابر صدمات كاري آينده بيمه خواهند كرد. فشار رواني در زندگي بسياري از افراد به درجاتي وجود دارد و زماني مفهوم مي يابد كه ذهنيت فرد مورد توجه قرار مي‌گيرد.
در واقع هيچ حادثه اي به خودي خود فشار رواني محسوب نمي‌شود. و بسياري از حوادث كه براي برخي افراد به درجاتي فشارزا هستند ممكن است براي برخي ديگر بي تفاوت يا مطلوب باشد كه در هنگام احساس عدم توازن ميان سطح تقاضايي كه از افراد مي شود و توانايي و ظرفيت آنان در برآورد ساختن اين تقاضا روي مي دهد.
نتايج اين پژوهش نشان داده است كه فشار رواني ورزشكار به طور معني داري كمتر از افراد غير ورزشكار است. نتايج به دست آمده موافق نتايج گرونينگ سيتر (1992) و انجمن تحقيقات معاونت ورزشي بانوان (1371) است كه نشان داده اند افراد ورزشكار جامعه تحقيق نسبت به افراد غيرورزشكار كمتر تحت تاثير فشارهاي رواني قرار گرفته اند.
از آنجا كه كار، در بسياري از جنبه ها، فرصتي است كه فرد استعداد و مهارت هاي خود را ابراز مي كند و مي تواند از اين طريق به بالاترين نيازهاي خود دست يابد. پس عادي ساختن محيط كار از فشارهاي رواني، به معناي فراهم آوردن شرايطي مناسب براي بروز خلاقيت هاي انساني و زيباترين تجلي هاي تلاش انسان است.
در اين پژوهش نشان داده شد كه نوع ورزش و فراهم بودن امكانات ورزشي در محل كار تاثير معني داري برروي فشارهاي رواني افراد شاغل نداشته اند.
فعاليت هاي بدني در كنار تاثيرات فيزيولوژيكي و بدني كه به دنبال دارند، از منابع رواني نيز برخوردارند. در واقع در علم ورزش ثابت شده است كه محيط ورزشي، محيطي براي خالي كردن فشارهاي درون بد به طور مطلوب مي باشد و جهد و كوشش بدني، فرصتي را به بدن در جهت رها شدن از دغدغه هاي شغلي و اجتماعي زندگي مي‌دهد. براي مثال «لوتر» گزارش داد كه تمرينات بدني موجب كاهش استرس مي شوند زيرا كه هم سبب تخليه انرژي شده و از طرف ديگر تمركز در فرد را تقويت مي كند و بدين ترتيب آرامش را براي او فراهم مي آورند.
«ويليس» نيز به نقش تمرينات بدني در افزايش سلامت رواني، هيجانات مثبت و خلق و خوي مناسب اشاره كرد و اينكه «كريوس و لندريس» در پاسخ افراد نسبت به تمرينات هوازي به نقش ميانجي سمپاتيك نسبت به كاهش استرس رواني اشاره داشته‌اند.
به هر حال كاهش فشارهاي رواني و عوامل تشكيل دهنده آن در تحقيقات مختلف اشاره شده است كه در آنها شيوه هاي مختلف تمريني بدني را بكار برده اند و همگي به نقش مثبت رواني اين فعاليت ها اشاره كرده اند و به نظر مي رسد كه براي تفكيك اثرات رواني هر يك از انواع ورزش‌ها نياز به تحقيق جدي تري مي باشد.
همانطوري كه اشاره شد تاثير فعاليت هاي بدني بر روي فشارهاي بدني و رواني، هدف اصلي پژوهش حاضر را تشكيل مي دهد كه نتايج نشان داده است افراد ورزشكار نسبت به غير ورزشكار تحت تاثير فشارهاي بدني و رواني كمتري قرار مي‌گيرند اين موضوع با مقايسه دو گروه در موضوعات مورد نظر انجام گرفت، نتايج اين پژوهش بار ديگر در تاييد ساير پژوهشهاي انجام شده درمورد تاثير مطلوب فعاليت‌هاي بدني و رواني انسان ها، لزوم پرداختن به فعاليت هاي بدني را از جانب افراد شاغل و به خصوص زنان كارمند نشان دادند.
نتايج اين پژوهش همچنين نشان دادند كه فعاليت هاي بدني مي توانند يكي از ابزارهاي مهم و مفيد براي حفظ تندرستي زنان شاغل باشند، زيرا كه تامين سلامت بدني و رواني افراد، تضمين كننده دستيابي سازمان به اهداف مورد نظر جزو لاينفك فعاليت هاي هر سازماني مي باشد و پيشنهاد مي شود افراد قبل از پرداختن به فعاليت‌هاي شغلي خود، با فعاليت بدني و نرمش هايي كه در محل كار انجام مي‌شوند روز كاري خود را آغاز كنند.
اين پژوهش همچنين نشان داد كه فراهم بودن مكان ورزشي در محل كار، نقش موثري در حفظ‌فعاليت بدني مطلوب افراد دارد. لذا پيشنهاد مي شود كه بيش از پيش، مديران سازمان ها به ايجاد مراكز و ساختمان هاي ورزشي در محل كار مبادرت ورزند و با تعبيه انواع وسايل تمريني و استخدام افراد متخصص و ايجاد تشكيلات ورزشي ويژه در سازمان خود، توجه بيشتري به جنبه هاي وجودي كارمندان خود نمايند. اين قبيل اقدامات در سازمان هاي مختلف كشور چين و ساير كشورهايي كه خواستار افزايش بهره وري صنعتي و اقتصادي هستند انجام شده است.
و اين كه مديران توجه داشته باشند كه نوع فعاليت بدني مبادرتي، در تخفيف تنش‌هاي بدني و رواني چندان مهم نيستند و مي توان با ارزانترين وسايل و حتي بدون آنها در مكان هاي محدود اتاق كار و منزل، فعاليت هاي بدني مفيد و سودمندي را انجام داد و از مزاياي بيشمار انجام آنها بهره‌مند گرديد.

دانلود پايان نامه ارشد



:: موضوعات مرتبط:

:: برچسب‌ها: ،
   
ارسال نظر
نام :
ایمیل :
سایت :
پیام :
خصوصی :
کد امنیتی :
[ ]



آخرین عناوین مطالب